عشق ورزيدن بمماليك - كه بعض فقيهان بجواز آن فتوى داده بودند « 1 » - در نزد شاعران قرنهاى پنجم و ششم رايج بوده است « 2 » . بر اثر زيبايى غلامان و كنيزكان ترك ، در ادب فارسى « ترك » بمعنى دلبر و معشوق زيبا به كار رفته است « 3 » ، مخصوصا از وقتى كه شاعران بسبب كثرت صلات امرا صاحب نعمت شدند و غلامان و كنيزكانى در دستگاه برخى از آنان جمع آمدند ، معاشقات شعراء فارسى زبان و حتى امراء ايرانى « 4 » با آنان فزونى گرفت « 5 » . مرحوم محمد قزوينى نوشته « 6 » : « . . . يغما و چگل و ختن و ساير شهرهاى تركستان كه شعرا هميشه خوبرويان آنها را بواسطهء اينكه تركستان در ان اعصار دار الفكر بوده است ، و زنان و اولاد آنها را غازيان اسلام هميشه به اسيرى به طرف ايران و ساير بلاد مجاوره مىآورده ، به زيبائى وصف مىكرده‌اند » دواوين شعراى ايران مشحون از وصف زيبايى تركانست و ازين حيث ديوان فرّخى امتيازى دارد :

--> ( 1 ) - سبكى . طبقات الشافعية . ج 3 ص 18 . ( 2 ) - دكتر صفا . تسلط غلامان و قبايل زردپوست . مجلهء دانشكدهء ادبيات تهران 4 : 1 ص 23 ببعد . ( 3 ) - صورت تركى در مينياتورهاى ايرانى قبل از عهد مغول ديده مىشود ، و نمىتوان آن را نتيجهء حكومت تركان غزنوى و سلجوقى و خوارزمشاهى و حضور سپاهيان و شاهدان ترك در خراسان و ماوراءالنّهر شمرد ( حتى پيش از دورهء سامانى ) . بقول دكتر انينگهاوزن ، مدير گالرى « فرير » ، كه با او درين باب گفتگو مىكردم ، شايد زيبايى « تركى » در ان ايام مثل زيبايى پاريسى يا هوليوودى درين ايام « مد » بوده است ( دكتر يارشاطر . مجلهء سخن 8 : 2 ص 184 ) . ( 4 ) - قابوسنامه چاپ اصفهان ص 58 - 59 . ( 5 ) - دكتر صفا . تاريخ ادبيات در ايران . ج 1 چاپ دوم ص 225 - 7 . ( 6 ) - محمد قزوينى . نوشاد . مجلهء يادگار 4 : 9 - 10 ص 36 .